GeslotenRijk · Landelijk · Subsidie

Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)

Provincies en gemeenten die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend

Ook bekend als SpUk SLA, SPUK SLA

Aan de slag
Kies hoe u deze regeling aanvraagt
Gecontroleerd 7 jul 2026 · via rvo.nl
Max. bedrag
€ 700k
per aanvraag
Percentage
50%
van de kosten
Budget
€ 8,5 mln
totaal beschikbaar

Waar is deze subsidie voor?

Financiële steun voor projecten van provincies en gemeenten die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend, gericht op schonere lucht en gezondheidswinst. Maximaal €700.000 per aanvrager in 2025 (€500.000 per project voor emissieverlagende/pilot/overige projecten; €500.000 voor inruilprojecten brom-/snorfietsen).

Voor wie is het bedoeld?

Provincies en gemeenten die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend

GemeenteProvincie

Waarvoor kunt u subsidie krijgen?

  • Financiering voor emissieverlagende projecten ter verbetering van luchtkwaliteit
  • Cofinanciering voor pilotprojecten uit de uitvoeringsagenda Schone Lucht Akkoord
  • Inruilregeling voor brom- en snorfietsen voor inwoners met laag inkomen
  • Innovatieve maatregelen en kennisontwikkeling voor luchtkwaliteit
  • Financiering van emissieverlagende projecten in havens en industriegebieden
  • Cofinanciering van maatregelen ter vermindering van stikstofoxiden en fijnstof
  • Ondersteuning van kennisontwikkeling en training voor vergunningverlening

Voorwaarden

  • Minimale projectkosten: €25.000
  • Kosten moeten na 1 januari 2025 zijn gemaakt
  • Voor emissieverlagende projecten: minstens 70% van kosten voor technische, sociale of juridische maatregelen gericht op emissieverlaging
  • Aanvullende financiering mag niet van Europese, nationale, provinciale of gemeentelijke overheden komen (anders dan aanvrager zelf)
  • Voor inruilprojecten: sloop en aanschaf bij RDW-erkend bedrijf; deelnemer moet inwoner zijn van gemeente
  • Kennisdeling verplicht: ervaringen, resultaten en kennis delen met SLA-partijen
  • Verantwoording via SiSa-systematiek

Kom ik in aanmerking?

De eisen uit de regeling. Uw situatie bepaalt of u voldoet; dit is geen beschikking.

U bent gevestigd in Nederland
Landelijke regeling.
U bent een gemeente of provincie
Uw rechtsvorm is: Overheid
De definitieve beoordeling ligt bij Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Openstellingen en rondes

OpenstellingOpen
Start
-
Sluit
-
Budget
-
Verdeling
-

Bronnen en actualiteit

Dagelijks gecontroleerd
Letterlijke bron
U ontvangt in totaal maximaal € 700.000 in 2025.
Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUk SLA)
  • Toon brontekst
    Direct naar de content
    Menu
    Home
    Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUk SLA)
    Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUk SLA)
    Gesloten voor aanvragen
    De inhoud van deze pagina is gecontroleerd op 23 februari 2026
    De Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUk SLA) biedt financiële steun voor projecten die zorgen voor schonere lucht en gezondheidswinst. Alleen provincies en gemeenten die het Schone Lucht Akkoord (SLA) hebben ondertekend, komen in aanmerking voor deze uitkering.
    Aanvraag beheren
    Budget en aanvraagperiode
    Startdatum:
    maandag 3 februari 2025
    09:00
    Einddatum:
    vrijdag 19 september 2025
    17:00
    Totaal budget:
    € 8.500.000
    Aanvullende informatie:
    Er was € 3,5 miljoen beschikbaar voor de Inruilregeling brom- en snorfiets. € 5 miljoen was voor andere projecten vanuit het Schone Lucht Akkoord. Kijk hieronder bij Budget hoeveel in 2025 is aangevraagd voor de verschillende projectcategorieën.
    Voor wie?
    De uitkering is bestemd voor gemeenten en provincies die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend. Voor de Inruilregeling brom- en snorfiets komen alleen gemeentelijke projecten in aanmerking. Heeft u het akkoord nog niet ondertekend? Doe ook mee op Schoneluchtakkoord.nl.
    U mag ook meedoen als u in eerdere rondes al heeft aangevraagd.
    Welke projecten komen in aanmerking?
    Gemeenten en provincies kunnen een uitkering aanvragen voor een eigen project. Ook kunt u samenwerken en samen een aanvraag indienen. De samenstelling van de groep waarmee u aanvraagt mag per keer wisselen. U kiest zelf een penvoerder die onder andere de aanvraag doet, voor de communicatie zorgt en namens de samenwerking de uitkering ontvangt en verdeelt.
    Afhankelijk van het project kan het nodig zijn om uw plaatselijke GGD te betrekken. Neem altijd contact op met de GGD als het project de gezondheid van burgers betreft. Twijfelt u? Neem dan contact op met de afdeling Milieu en Gezondheid van uw GGD of mail naar spuksla@rvo.nl.
    U kunt meerdere aanvragen indienen. Per aanvraag mag u maar één project invullen. U stuurt een begroting mee als bijlage.
    Projectcategorieën
    U dient elk project in onder één van de 4 volgende categorieën:
    emissieverlagende projecten
    pilotprojecten
    inruilprojecten volgens de Inruilregeling brom- en snorfiets, of
    overige projecten.
    De voorwaarden verschillen per soort project. Het is daarom erg belangrijk om te weten onder welke categorie uw project valt. Klik op de naam van een categorie voor meer informatie.
    Emissieverlagende projecten
    Emissieverlagende projecten zijn gericht op een directe en structurele verlaging van de belangrijkste verontreinigende stoffen in de lucht: stikstofoxiden (NOx), fijn stof (PM10 en PM2,5), ammoniak (NH3) en zwaveldioxide (SO2). De laatste 2 zijn stoffen die in de lucht via chemische processen worden omgezet in schadelijk (secundair) fijn stof.
    Het gaat er bij deze projecten om dat deze verontreinigende stoffen niet in de lucht komen (emissie). Het gaat dus niet om projecten die de verontreiniging bijvoorbeeld afvangen, filteren en/of opslaan, maar om het voorkomen van de luchtverontreiniging.
    Minstens 70% van de kosten moet zijn voor technische, sociale of juridische maatregelen gericht op emissieverlaging. Met een sociale maatregel bedoelen wij projectmatige activiteiten om een blijvende gedragsverandering te bereiken. De activiteiten bestaan tenminste uit onderzoek, monitoring en evaluatie van de effecten.
    Met een rekentool kunt u de gezondheidswinst berekenen. Meer gezondheidswinst is met name te bereiken:
    bij grotere verlagingen van emissies;
    op lagere hoogtes boven het aardoppervlak;
    in dichter bevolkte gebieden.
    Pilotprojecten
    De stuurgroep van het Schone Lucht Akkoord stelt jaarlijks een uitvoeringsagenda vast. Daarin staat omschreven wie deelneemt aan welke pilots. Wordt u dit jaar genoemd als deelnemer aan een pilot? Dan vraagt u cofinanciering aan via deze specifieke uitkering. Ook zijn er pilots met een open inschrijving. Hiervoor kunnen alle deelnemers aan het Schone Lucht Akkoord een aanvraag indienen.
    In juni 2024 is een nieuwe uitvoeringsagenda gepubliceerd. Deze vervangt de vorige uit 2023. Bekijk de pilotbeschrijvingen in bijlage 1 van de uitvoeringsagenda.
    Uitvoeringsagenda Schone Lucht Akkoord 2024-2030
    PDF document | 1.38 MB
    Thema’s van de pilots:
    Regionale samenwerking Schone Lucht
    Hoogblootgestelde gebieden
    Toezicht en handhaving luchtemissies bij mobiele werktuigen
    Industrie
    Houtstook en particuliere huishoudens
    Binnenvaart en havens
    Landbouw Vergunningverlening Toezicht en Handhaving
    Participatie en citizen science
    Inruilprojecten
    Inruilprojecten zijn gemeentelijke inruilregelingen voor brom- en snorfietsen, gericht op inwoners met een laag inkomen. Hierbij geldt dat:
    de sloop en aanschaf van de brom- of snorfiets moet gebeuren bij een bedrijf dat is erkend door de Rijksdienst voor Wegverkeer (RDW);
    de deelnemer aan de gemeentelijke regeling inwoner is van de gemeente en de tenaamgestelde van het te slopen voertuig was voor publicatie van de gemeentelijke regeling;
    de gemeente bepaalt wat de inkomensgrens is voor deelnemers aan de regeling;
    de gemeente per brommer of snorfiets een eenmalige subsidie van € 1200 mag geven.
    Hieronder vindt u een handreiking Inruilregeling brom- en snorfiets met meer informatie.
    Handreiking inruilregeling brom- en snorfiets
    PDF document | 277.28 KB
    Overige projecten
    Overige projecten zijn:
    innovatieve maatregelen: voor uw project gebruikt u technieken, maatregelen of sociale innovaties die nieuw zijn voor Nederland. Of u gebruikt een nieuwe combinatie van deze technieken. Ze zijn gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit. Uw project is gericht op het oplossen van knelpunten, het beperken van risico’s of het verkrijgen van kennis door onderzoek en testen.
    kennisontwikkeling, advies en training: het product is het eindresultaat van een onderzoek, verkenning, inventarisatie, toets of berekening. Het product is gericht op het inventariseren of evalueren van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Hieronder valt ook training of scholing bijvoorbeeld het trainen van bevoegd gezag en omgevingsdiensten in het strenger vergunnen.
    communicatie- of participatieactiviteiten: u organiseert activiteiten waardoor particulieren, bedrijven en organisaties zich bewust worden van de oorzaken en gevolgen van slechte luchtkwaliteit. Of u stimuleert deze groepen om zelf actie te ondernemen.
    Budget
    Hieronder ziet u hoeveel budget er voor de projectcategorieën beschikbaar was. Er staat ook hoeveel budget is aangevraagd in 2025.
    Projectcategorieën
    Beschikbaar budget
    Aangevraagd budget
    Emissieverlagende, pilot- en overig projecten
    € 5 miljoen
    € 6.264.113
    Inruilprojecten
    € 3,5 miljoen
    € 1.929.441
    Meer aanvragen voor deel budget
    Het budget voor emissieverlagende, pilot- en overig projecten was overtekend.
    Dit betekent dat er meer aanvragen waren dan er geld beschikbaar was. We behandelden aanvragen op volgorde van binnenkomst.
    Voor inruilprojecten was het budget niet overtekend.
    Hoeveel uitkering krijgt u?
    U ontvangt in totaal maximaal € 700.000 in 2025. Dit maximum geldt voor emissieverlagende, pilot- en overige projecten. Bij de Inruilregeling brom- en snorfiets is het maximum € 500.000.
    U mag meerdere aanvragen indienen voor emissieverlagende, overige en pilotprojecten. Gemeenten mogen één aanvraag indienen voor een inruilproject voor brom- en snorfietsen.
    De maximum uitkering per project is afhankelijk van het soort project. U ontvangt:
    voor emissieverlagende projecten: maximaal € 500.000
    voor pilotprojecten: maximaal € 500.000
    voor overige projecten: maximaal € 100.000
    voor inruilprojecten voor brom- en snorfietsen: € 1,50 per inwoner. Gemeenten tot 100.000 inwoners die een aanvraag doen, krijgen € 25.000 bovenop dit variabele bedrag.
    Belangrijkste voorwaarden
    Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste voorwaarden van SpUk SLA per onderwerp. De precieze voorwaarden zijn gepubliceerd op overheid.nl.
    Aan welke voorwaarden moet de financiering voldoen?
    De uitkering bedraagt 50% van de kosten bij projecten in de categorie emissieverlagend, pilot en overig. Bij inruilprojecten brom- en snorfietsen krijgt u 66,67% van de kosten uitgekeerd. De rest betaalt u zelf of u zorgt voor andere financiering. Let op: deze aanvullende financiering mag niet van Europese, nationale, provinciale of gemeentelijke overheden komen (anders dan u zelf).
    De totale in aanmerking komende kosten van het project zijn ten minste € 25.000.
    Welke kosten komen in aanmerking?
    Alleen kosten die u na 1 januari 2025 maakt komen in aanmerking. Onder de kosten vallen:
    voorbereidingskosten, aankoopkosten en begeleidingskosten
    bouwkosten
    kosten voor startmetingen en monitoring
    kosten voor ontwikkelen en testen van innovatieve maatregelen
    kosten voor communicatie- of participatie-activiteiten
    kosten voor kennisontwikkeling, advies en training
    juridische kosten
    kosten ten behoeve van gedragsbeïnvloeding
    onderzoeks- en ontwikkelingskosten
    een sloop- en aanschafsubsidie
    Bij de aanvraag hoort een begroting met een specificatie van de kosten zoals bedoeld in artikel 6 van de regeling SpUk SLA. U moet de btw waar mogelijk verrekenen met het BTW-compensatiefonds. Meer weten hierover? Ga naar Wet op het BTW-compensatiefonds
    Wanneer vindt het project plaats?
    Het project moet starten binnen 6 maanden nadat u bericht krijgt dat de uitkering aan u is toegekend. Uw project moet afgerond zijn binnen 3 kalenderjaren na het jaar dat de uitkering wordt verleend.
    Na uw aanvraag
    De minister verdeelt het bedrag op volgorde van binnenkomst van de aanvragen. De minister beslist binnen 13 weken na ontvangst van de aanvraag. Deze termijn kan één keer met maximaal 13 weken worden verlengd. U krijgt 80% als voorschot. De andere 20% krijgt u na vaststelling.
    Verantwoord het project via SiSa
    Uw verantwoording over de besteding en uitvoering van deze uitkering verloopt jaarlijks via de SiSa-systematiek (single information, single audit). De SiSa-coördinator van uw gemeente of provincie kan u meer vertellen. Binnenkort vindt u hieronder een nieuw verantwoordingsformulier.
    Meer informatie over SiSa.
    Meld wijzigingen in het project
    U moet het Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) laten weten als:
    het project niet op tijd start;
    het project niet (helemaal) op tijd af is;
    u uw kennis, ervaring of adviesproducten niet (op tijd) kunt delen;
    u weet van andere belangrijke omstandigheden.
    Wijzigingen in het project kunnen tot een wijziging of het intrekken van de uitkering leiden.
    U logt in met eHerkenning. U heeft minimaal niveau 2+ met machtiging RVO-diensten op niveau 2+ nodig. Direct na het inloggen klikt u op de zaak (de aanvraag) waarvoor u een wijziging heeft. U kiest dan onder de optionele acties voor: Indienen wijzigingsverzoek. U kunt ons ook mailen op spuksla@rvo.nl.
    Wijziging doorgeven
    Deel uw kennis
    Kennisdeling is een belangrijk onderdeel van het Schone Lucht Akkoord. Een eis voor uitkering uit de SpUk SLA is daarom dat u uw ervaringen, de resultaten en ontwikkelde kennis, advies (bijvoorbeeld adviesrapporten) en training met de andere SLA-partijen deelt. We vragen u vanaf 2026 ook om een korte samenvatting van uw project. Deze samenvatting maken we openbaar voor alle geïnteresseerden. Het invullen van het onderstaande formulier is verplicht. Lever het aan binnen 3 maanden na afronding van het project. Stuur het ingevulde formulier via e-mail naar spuksla@rvo.nl.
    SPUK SLA verantwoordingsformulier
    Word document | 43.68 KB
    Meer weten?
    Veelgestelde vragen over SpUk SLA
    Schone Lucht Akkoord
    Uitvoeringsagenda Schone Lucht Akkoord 2023
    Publicatie in de Staatscourant, aanvulling 5e ronde 2025
    Publicatie in de Staatscourant, 5e ronde 2025
    Publicatie in de Staatscourant, Inruilregeling brom- en snorfiets
    Publicatie in de Staatscourant, 4e ronde 2024 (geconsolideerd)
    Publicatie in de Staatscourant, 3e ronde 2023 (geconsolideerd)
    Publicatie in de Staatscourant, 2e ronde 2022 (geconsolideerd)
    Publicatie in de Staatscourant, 1e ronde 2021
    In opdrach
    
    […tekst ingekort]
  • Toon brontekst
    Direct naar de content
    Menu
    Home
    Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUk SLA)
    Veelgestelde vragen Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SPUK SLA)
    Veelgestelde vragen Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SPUK SLA)
    Open voor aanvragen
    De inhoud van deze pagina is gecontroleerd op 18 december 2024
    Staat uw vraag over voorwaarden en de aanvraagprocedure hier niet? Neem dan contact met ons op. Dit kan ook bij vragen over concrete projectideeën.
    U bereikt ons via spuksla@rvo.nl.
    Om te sparren over een pilotproject is ook uw aanspreekpunt bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) beschikbaar.
    Kan ik het volgende inzetten als cofinanciering: loonkosten van medewerkers van publieke partijen, bijdragen van private partijen of een Europese subsidie?
    De SPUK dekt 50% van de in aanmerking komende kosten. Er wordt – met een beroep op de gezamenlijke betrokkenheid – dus ook een 50% bijdrage van de aanvrager verwacht. Ook voor dit gedeelte mag u geen kosten opvoeren die niet in aanmerking komen.
    Loonkosten van personeel in dienst van de aanvragers komen niet in aanmerking. U kunt ze dus ook niet als cofinanciering inzetten. Dit betreft alle dienstverbanden, zowel vast als tijdelijk. In aanmerking komen alleen externe kosten die in de SiSa-verantwoording kunnen worden opgenomen.
    Bijdragen van private partijen kunt u wel als bron inzetten, net als andere financieringsbronnen van de aanvragers zelf. Ook bijdragen van buurgemeenten kunt u gebruiken, ook als ze geen aanvrager zijn als deze niet zijn verstrekt in de vorm van een subsidie of specifieke uitkering.
    Projecten komen niet in aanmerking als zij al een andere specifieke uitkering of subsidie van Europa, het Rijk, een provinciebestuur of gemeentebestuur hebben ontvangen.
    Zijn er rekenvoorbeelden en kengetallen voor uitstootvermindering?
    In de toelichting op de rekentool is een rekenvoorbeeld beschreven. Het voorbeeld behandelt de emissievermindering (uitstootvermindering) door aanleg van walstroom in een hypothetische haven. We hanteren geen kengetallen voor emissievermindering. Er zijn veel publieke bronnen beschikbaar, die u kunt gebruiken om de emissievermindering van een project te berekenen. Vaak moet u hiervoor een emissiefactor opzoeken. Belangrijke bronnen hiervoor zijn de invoergegevens luchtkwaliteit die het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) jaarlijks publiceert. Meer tips vindt u op de website van Infomil.
    Worden geur en CO₂-emissies en meegenomen in de rekentool? Vallen maatregelen ter vermindering hiervan ook onder de SPUK?
    Nee. De SPUK SLA is alleen gericht op een aantal specifieke luchtverontreinigende stoffen: stikstofoxiden (NOx), fijn stof (PM10 en PM2,5), ammoniak (NH3) en zwaveldioxide (SO2). De rekentool is dan ook beperkt tot deze stoffen.
    Bij emissieverlagende projecten moet u 70% van de kosten maken gericht op emissieverlaging van de hiervoor genoemde stoffen. De overige 30% kunnen kosten zijn voor bijvoorbeeld vooronderzoek, metingen of communicatie, maar ook voor maatregelen die geuroverlast of CO2-uitstoot verminderen.
    Het kan natuurlijk voorkomen dat u in een project ook een vermindering van geuroverlast of CO2-emissies bereikt. Dit is geen beperking voor de SpUk SLA. Als in een project bijvoorbeeld kosten worden gemaakt die én fijnstof én CO2 verminderen, is dit geen probleem.
    Komen kosten voor vooronderzoek in aanmerking?
    Kosten voor onderzoek kunnen op verschillende manieren in aanmerking komen.
    Ten eerste kunnen de voorbereidingskosten van projecten worden opgevoerd. Hieronder kan ook een vooronderzoek vallen.
    Ten tweede kan kennisontwikkeling, advies en training als overig project worden ingediend. Doorrekenen van verschillende maatregelen om de effecten te vergelijken zou hier bijvoorbeeld onder kunnen vallen.
    Het is mogelijk om kosten op te voeren die zijn gemaakt voor de aanvraag van de SPUK, vanaf 1 januari 2023. U kunt uw project dus ook al starten voordat u een verleningsbrief voor de SPUK heeft ontvangen. De toekenning van de SPUK is dan uiteraard niet gegarandeerd.
    Komen de vaste maatregelen, afgesproken in het SLA, ook in aanmerking voor de SPUK?
    Ja, vaste, bovenwettelijke maatregelen die zijn afgesproken in het SLA komen in aanmerking als ze aan alle voorwaarden van de SPUK SLA voldoen.
    Kan een omgevingsdienst een aanvraag indienen voor de SPUK SLA?
    Alleen provincies en gemeenten die deelnemen aan het SLA komen in aanmerking voor de SPUK. De ontvanger mag wel activiteiten laten uitvoeren door derde partijen, bijvoorbeeld omgevingsdiensten. Of de uitvoerende diensten zoals omgevingsdiensten laten trainen of opleiden. Bijvoorbeeld om scherper te vergunnen of om te leren hoe ze vrijwillige vermindering stimuleren.
    Hoe werkt de SiSa-verantwoording?
    De aanvrager moet in de jaarrekening verantwoording afleggen over de volgende indicatoren:
    Type 1: Indicatoren die worden gebruikt voor de financiële vaststelling.
    Beschikkingsnummer - aard van de controle n.v.t.
    Besteding (jaar T) - aard van de controle R
    Eindverantwoording (ja/nee) - aard van de controle n.v.t.
    Type 2: Indicatoren die niet worden gebruikt voor de financiële vaststelling, maar noodzakelijk zijn voor het ministeriële jaarverslag.
    Cumulatieve bestedingen tot en met jaar T - aard van de controle n.v.t.
    Daadwerkelijke startdatum van het project - aard van de controle D1
    Daadwerkelijke einddatum van het project - aard van de controle n.v.t.
    Ervaringen binnen 3 maanden na afronding project gedeeld (ja/nee)? – aard van de controle n.v.t.
    Jaar waarin het project is opgenomen in een decentraal uitvoeringsplan - aard van de controle n.v.t.
    Het indicatornummer in de SiSa-verantwoording waaronder u de kosten dient te verantwoorden is E53. Bij een succesvolle aanvraag kunt u deze informatie ook teruglezen in de verleningsbeschikking.
    Als u bij de SiSa invult dat het om een eindverantwoording gaat, starten wij dit proces. U vult dan het 'verantwoordingsformulier projecten' in.
    Hoe werkt btw binnen de SPUK SLA?
    Een specifieke uitkering kan bestemd zijn voor activiteiten waarover u omzetbelasting moet betalen. In bepaalde gevallen kunt u deze btw in aftrek brengen, of recht hebben op een bijdrage uit het btw-compensatiefonds.
    Heeft u recht op een bijdrage uit het btw-compensatiefonds? Dan komt de btw niet in aanmerking voor vergoeding via de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord. De specifieke uitkering is exclusief de btw over de gemaakte kosten die in aanmerking komen voor compensatie uit het btw-compensatiefonds. Daarom wordt een deel van het budget voor de SPUK SLA afgedragen aan het btw-compensatiefonds. Naar verwachting claimen gemeenten en provincies de in rekening gebrachte btw bij dit fonds.
    Vraagt u de SPUK SLA aan? Dan levert u een begroting aan waarin naast de gemaakte kosten en cofinanciering ook de kosten staan voor btw-compensatie.
    Meer weten? Ga naar de Wet op het btw-compensatiefonds.
    In opdracht van:
    Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
    Hoort bij:
    Klimaat en energie

Deze informatie is geautomatiseerd samengesteld uit officiële bronnen en kan onvolledig zijn. Controleer details bij de verstrekker. Elk hard feit toont een citaat uit de brontekst.